شكل : الْمُشَاكَلَة : همانند و همگونى در صورت و هيئت ظاهر و ناهمگونى در جنسيت و شباهت در كيفيّت ( تخالف و ناهمگونى در جنسيت نسبت به يك نوع خاص كه هر دو معنى از نظر ضدّيت و مخالفت در همانندى است ) . و آيه : ( وَ آخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْواجٌ - 58 / ص ) يعنى آن ديگرى كه در هيئت و انجام كار مثل اوست . گفته شده - شَكْل - حالتى از وقار و آرامش در اخلاق و ظاهر آدمى است و در حقيقت انسى و الفتى است كه در راه و روش ميان دو همسر و همانند وجود دارد ، از اين روى مىگويند : النّاس أَشْكَالٌ و ألّاف : مردمان همانند هم و خوپذير از يكديگرند . اصل - مُشَاكَلَة : - از - شكل - يعنى بستن ستور است ، چنان كه مىگويند : شَكَلْتُ الدّابّة : حيوان را بستم . الشِّكَال : يعنى پاى بند ستور و حيوان ، و از اين معنى عبارت - شَكَلْتُ الكتاب استعاره شده است - مثل - قيّدته - يعنى آن را بستم . دابّة بها شِكَال : ستورى كه يك دست و يك پاى او را با شكال بسته‌اند آيه : ( قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ - 84 / اسراء ) يعنى هر كسى بر نهاد و سرشتى كه او را مقيّد كرده ، عمل مىكند زيرا قدرت طينت و سرشت بر انسان غالب و قاهر است ، چنان كه در كتاب ( الذّريعة الى مكارم الشّريعة ) آن را بيان كرده‌ام و آنطور كه پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله فرموده است : « كلّ ميسّر لما خلق له » « 1 » . الْأَشْكَلَة : نيازى كه انسان را پايبند و مقيّد مىكند . واژه - إِشْكَال هم كه در كارها

--> ( 1 ) هر كسى بر نهاد و فطرتى كه برايش خلق شده است رام و نرم است مولوى در مثنوى با الهام از اين حديث گويد : مه فشاند نور و سگ عو عو كند * هر كسى بر طينت خود مىتند كه البتّه سرشت و طبيعت يكى از عوامل و انگيزه كارها است و ساير انگيزه‌ها و تحوّلات فعل در كار .